Bankacılık hizmetlerini sadece elektronik hizmet kanallarından veren ve fiziki şubesi olmayan "dijital banka"ların popülaritesi hızla artmaktadır. Bu yazımızda dijital bankalarla ilgili temel bazı konuları sizlere aktarmaya çaba sarf edeceğiz.
Gelişen teknolojilerle birlikte neredeyse tüm sektörlere sirayet eden dijitalleşmenin finansal hizmetleri de dönüştürdüğünü görmekteyiz. Dünyada "Neobank", "Challenger Bank" ve "Virtual Bank" olarak tanımlanan bu bankaların ilk örnekleri "online bank" olarak ortaya çıkmış ve gelişerek devam etmiştir. Günümüzde dünya genelinde çok başarılı dijital bankalar kurulmuş (ör. Birleşik Krallık merkezli Monzo, Starling Bank; İsveç merkezli Klarna) ve bu bankalar çok sayıda müşteri edinmiştir.
Dünyada Dijital Bankalar
Dünyada BankSimple gibi girişimler dijital bankaların ilk tohumlarını ekmiş, sonraki süreçte dijital banka ve bu bankaların müşteri sayısı hızla artmaya başlamıştır. ABD’de yapılan projeksiyonlara göre 2022 itibarıyla dijital bankalar nezdinde hesabı olan müşteri sayısı 23,7 milyon olup 2026 itibarıyla bu sayının 34,7 milyona ulaşması beklenmektedir.
Dijital bankalar için bazı ülkelerde "virtual banking license" şeklinde kısıtlı, bazı ülkelerde ise tam bankacılık lisansı alınması zorunludur:
- Hong Kong’da sanal bankalar HKMA düzenlemesi altında faaliyet göstermekte olup ilk sanal bankacılık lisansı 2018’de verilmiştir.
- Starling Bank 2016’da Birleşik Krallık bankacılık lisansını almıştır; Monzo da Birleşik Krallık’ta banka olarak yetkilendirilmiştir.
- Revolut, AB ülkelerinin çoğunda tam lisanslı bir banka olarak faaliyet göstermektedir.
- Klarna, İsveç Mali Denetleme Kurumu tarafından tam bankacılık lisansıyla yetkilendirilmiştir.
- N26, Temmuz 2016’dan bu yana ECB ve BaFin düzenlemelerine tabi tam lisanslı bir bankadır.
Dijital Bankalar vs Geleneksel Bankalar
Geleneksel bankalar hizmetlerini hem elektronik kanallardan hem de fiziki şubeleri üzerinden sunmaktadır. Şube bankacılığı son yıllarda güç kaybetmiş olsa da (2017 Haziran’da mevduat bankalarının toplam şube sayısı 10.987 iken 2023 Ağustos’ta 9.567’ye düşmüştür) hâlâ en büyük hizmet kanalıdır. Dijital bankalar ise tüm hizmetleri elektronik kanallar üzerinden sunmaktadır.
Bankacılık hizmetlerinin elektronik kanallar üzerinden sunulması geleneksel bankalar için sadece bir özellik iken, dijital bankalar için bir varlık sebebidir.
Dijital bankaların müşteri deneyimi, kullanım kolaylığı ile rekabetçi ürün ve ücret yelpazesi, onları "unbanked" diye tabir edilen kesime yaklaştırmaktadır. Hedef müşteri kitlesi; bankaya erişimi olmayan veya tercih etmeyenler, gençler, KOBİ’ler ve tüketicilerdir. Bununla birlikte yüz yüze müşteri hizmetlerinin olmaması, sınırlamalara tabi hizmet sunumu ve güven oluşumunun zaman istemesi dijital bankalar için başlıca zorluklardır.
Türkiye’de Dijital Bankalar İçin Şimdi ve Gelecek
Ülkemizde "Dijital Bankaların Faaliyet Esasları ile Servis Modeli Bankacılığı Hakkında Yönetmelik" 29.12.2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak 01.01.2022’de yürürlüğe girmiştir. Yönetmelik’te dijital banka, "bankacılık hizmetlerini fiziksel şubeler yerine elektronik bankacılık hizmetleri dağıtım kanalları aracılığıyla sunan kredi kuruluşu" olarak tanımlanmıştır; buna göre bir dijital banka sadece mevduat veya katılım bankası olarak kurulabilecektir.
Yönetmelik, dijital bankaların kredi verme faaliyetini müşteri türü üzerinden kısıtlamaktadır: dijital bankalar sadece finansal tüketiciler ile KOBİ’lere kredi kullandırabilecektir. Bir finansal tüketiciye kullandırılabilecek teminatsız nakdi tüketici kredilerinin toplamı, müşterinin aylık ortalama net gelirinin dört katını — gelirin tespit edilememesi hâlinde on bin Türk Lirası’nı — aşamayacaktır.
Yönetmeliğin yürürlük tarihinden itibaren BDDK tarafından birçok bankaya kuruluş ve faaliyet izni verilmiştir. Netice olarak, hayatın her alanında artan dijitalleşme neticesinde dijital bankaların geleneksel bankalar karşısında pazar payını artıracağını ve geleneksel bankaların şube sayılarındaki azalış trendinin devam edeceğini düşünmekteyiz.